Omdat mensen steeds vaker via internet zaken met elkaar doen, groeit de behoefte binnen organisaties om digitaal handtekeningen te kunnen plaatsen. Een digitale handtekening wordt gebruikt voor verschillende doeleinden, maar is vooral van belang om de authenticiteit en de integriteit van digitale documenten te waarborgen. Je moet dus zeker weten dat de persoon die zich uitgeeft als tekenaar de juiste persoon is en dat het document dat getekend is achteraf niet kan worden aangepast.
Als het om de authenticiteit gaat dan moet een digitale handtekening de identiteit van de ondertekenaar bevestigen zodat de ontvanger zeker weet dat het document afkomstig is van de juiste persoon. Maar hoe doe je dit? Als ik een afbeelding heb van jouw handtekening dan kan ik gemakkelijk namens jouw deze handtekening in een PDF plaatsen. Dus dat is dubieus.
Ook is het van belang dat de inhoud van het document niet is gewijzigd sinds het is ondertekend. Dit is met name belangrijk voor juridische en zakelijke documenten. Maar met een beetje PDF Editor kun je een PDF aanpassen, ook nadat het getekend is. Dus daar moet dan wel wat op verzonnen worden.
Ook geldt dat de ondertekenaar achteraf niet moet kunnen ontkennen dat hij of zij het document heeft ondertekend, wat natuurlijk belangrijk is voor contracten en overeenkomsten.
Het gebruik van goedgekeurde digitale handtekeningen versnelt het proces van documentondertekening en vermindert de noodzaak voor fysieke aanwezigheid of papieren documenten. Handig dus, maar dan moet het wel werken en hoe werkt dit als je het goed doet en waar moet je rekening mee houden?
Wettelijke vereisten
In veel landen, waaronder Nederland, hebben digitale handtekeningen dezelfde juridische status als handgeschreven handtekeningen, mits ze voldoen aan bepaalde eisen. De wettelijke vereisten voor digitale handtekeningen in Nederland zijn gebaseerd op de Europese eIDAS-verordening (elektronische identificatie en vertrouwensdiensten).
Voor gewone elektronische handtekeningen (dit is de eenvoudigste vorm en kan bijvoorbeeld een gescande handtekening zijn) geldt dat deze minder betrouwbaar zijn en deze worden meestal gebruikt voor informele documenten. Een handtekening plaatsen op een PDF met een PDF Editor is hier een voorbeeld van. Je kunt na ondertekening een dergelijk bestand ook op andere punten aanpassen en daarom is het niet geschikt voor belangrijke juridische documenten.
Daarnaast kennen we ook de geavanceerde elektronische handtekening. Deze handtekening is uniek aan de ondertekenaar gekoppeld en maakt gebruik van encryptie om de integriteit van het document te waarborgen. Daardoor is het mogelijk om wijzigingen na ondertekening te detecteren. Je weet dan echter nog niet 100% zeker dat de handtekening is geplaatst door de persoon waarvoor die zich uitgeeft al is de kans daarop wel een heel stuk groter.
Met de gekwalificeerde elektronische handtekening (de meest betrouwbare vorm van digitaal ondertekenen) weet je dat wel omdat hiervoor een gekwalificeerd certificaat wordt gebruikt dat door een erkende certificeringsinstantie is uitgegeven. Deze handtekening heeft dezelfde juridische status als een handgeschreven handtekening omdat bijvoorbeeld de authenticatie van de ondertekenaar wordt gecontroleerd tijdens het ondertekenen met iets als een smartcard of USB-token .
De eIDAS-verordening bepaalt dat een elektronische handtekening pas echt juridisch bindend is als deze voldoet aan de vereisten van de geavanceerde of gekwalificeerde elektronische handtekening. De gewone elektronische handtekeningen voldoen daar dus niet aan.
Een PDF per email
Stuur je iemand daarom een PDF per email toe en past die deze aan door met een PDF editor daar een handtekening op te plaatsen, dan moet dat worden beschouwd als een gewone elektronische handtekening en dat heeft niet dezelfde status als dat van een formeel getekend juridisch stuk. En dat is ook niet zo vreemd. Als ik jouw handtekening in een afbeeldingsbestand heb dan kan ik zonder problemen dit gebruiken om op deze manier stukken te ondertekenen. Juridisch sta je dus niet sterk als de ondertekenaar beweert dat hij het niet ondertekend heeft.
Het zou al beter zijn wanneer iemand het PDF-bestand zou afdrukken op papier, deze met de hand zou ondertekenen en hem dan opnieuw in laat scannen. Sommige organisaties vragen daarbij om te tekenen met bijvoorbeeld een blauwe pen en de scan in kleur uit te voeren. Dit vergroot in hun ogen de kans dat de handtekening niet digitaal is gemanipuleerd. Maar uitsluiten kun je het natuurlijk niet op die manier.
Dat inscannen ziet er overigens vaak niet uit waardoor dat wat je terugkrijgt soms niet meer goed de tekst laat zien die men heeft ondertekend. Ook stuurt men soms alleen de laatste pagina (die met de handtekening) terug. Als daarna het document nog door enkele andere mensen getekend moet worden helpt dat zeker niet mee aan de waarde van het document.
Aanbieders
Een aantal aanbieders hebben zich gespecialiseerd in het digitaal laten ondertekenen van documenten. Zij bieden diensten en tools aan waarmee bedrijven documenten ondertekend kunnen worden. In de meeste gevallen kan dit zowel via een webportal als via een app.
Wanneer er een document ondertekend moet worden, dan kan je een document uploaden, en daarbij één of meer email adressen opgeven van de personen die het document moeten ondertekenen. Deze personen ontvangen een uitnodiging vanuit het platform om het document te ondertekenen. Meestal is het ook mogelijk om meerdere velden in het document te markeren om ingevuld te worden. Hiermee kan er naast de handtekening ook bij voorbeeld een naam en/of datum ingevuld worden door de ontvanger.
Na het ondertekenen ontvang je het document weer met de (digitale) handtekening ingevoegd in het document.
Per dienstverlener verschillen de ondersteuningen, maar de grotere partijen ondersteunen allen zowel geavanceerde elektronische handtekeningen (AES) als gekwalificeerde elektronische handtekeningen (QES) volgens de eIDAS-verordening. Hierdoor krijgen deze documenten dus wel een juridische status en is dit een veel betere manier van ondertekenen dan het versturen van email naar de ondertekenaars.
Wanneer een document wordt ondertekend, wordt er naast de digitale handtekening een certificaat toegevoegd. Dit zorgt ervoor dat de ondertekening ongeldig wordt verklaard als het document gewijzigd wordt, of als dat anders is ingesteld dat er een gedetailleerde audit trail wordt bijgehouden van alle acties die met het document zijn uitgevoerd. Dit omvat wie het document heeft geopend, bekeken en ondertekend, evenals tijdstempels voor elke actie.
De documenten worden versleuteld opgeslagen en verzonden, wat betekent dat ze alleen toegankelijk zijn voor geautoriseerde gebruikers en na ondertekening wordt het document ook nog eens vergrendeld zodat het niet meer kan worden gewijzigd zonder dat dit wordt gedetecteerd. Elke poging om het document te wijzigen, maakt de handtekening ongeldig. Al deze maatregelen zorgen ervoor dat je erop kunt vertrouwen dat de ondertekende documenten veilig en onveranderlijk blijven.